Tarło Mikołaj Józef h. Topór (1666–1702), cześnik litewski.
Był najmłodszym synem Jana Aleksandra (zob.) i jego drugiej żony Anny z Czartoryskich (zm. ok. 1684), córki Mikołaja (zob.) i Izabeli z Koreckich, siostry Kazimierza Floriana (zob.), Michała Jerzego (zob.) i Jana Karola (zob.) Czartoryskich. Miał braci: Michała Bartłomieja (zob.), Jana Pawła (zob.), i Kazimierza (zm. 1690), star. goszczyńskiego, oraz siostry: Helenę Weronikę (w zakonie Katarzynę Helenę, zm. 1713), wizytkę, i Izabelę, zamężną za Benedyktem Pawłem Sapiehą (zob.).
T. uczył się w Krakowie, zapewne w Szkołach Nowodworskich; jako uczeń klasy gramatyki napisał jeden z wierszy opublikowanych przez młodzież akademicką w zbiorze „Fausta votivi plausus acroamata…” (Cracoviae 1675) dla uczczenia ingresu prymasa Andrzeja Olszowskiego do katedry gnieźnieńskiej. Poślubiwszy ok. r. 1685 Helenę Konstancję Joannę, córkę Jana Jacka Ogińskiego (zob.), wdowę po Stanisławie Dołmat Isajkowskim, chor. grodzieńskim, objął duże dobra po Isajkowskich i przeniósł się na Litwę. Związany przez małżeństwo z fakcją Ogińskich, jednocześnie w działalności politycznej, głównie w pow. grodzieńskim, korzystał z koligacji z Sapiehami. Na sejm 1688/9 r. posłował z pow. grodzieńskiego; podpisał na nim protest przeciw proponowanej konstytucji «Securitas interna», dotyczącej m.in. wprowadzenia wojsk królewskich do twierdz w tzw. dobrach neuburskich i składania przysięgi przez ich komendantów na wierność królowi i Rzpltej. Fakt ten potwierdza jego związki z opozycją sapieżyńską, która starała się nie dopuścić do przejęcia dóbr neuburskich przez Jana III. Zapewne dzięki poparciu Sapiehów otrzymał 15 IX 1692 urząd cześnika lit. Wybrany został na posła z pow. grodzieńskiego na sejm nadzwycz. 1693 r., który jednak nie odbył się z powodu choroby króla. Co najmniej od t.r. był rotmistrzem chorągwi petyhorskiej (100 koni) w armii lit. (chorągiew utracił w r. 1699); w r. 1696 jako pułkownik miał pod komendą zapewne kilka chorągwi jazdy. W r. 1695 w zwadzie ciężko ranił sędziego ziemskiego mińskiego Aleksandra Józefa Uniechowskiego; proces z poszkodowanym zakończył się 9 V 1701 ugodą. Wybrany z pow. grodzieńskiego na sejm konwokacyjny 1696 r., nie wziął chyba udziału w obradach; jego podpisu nie ma pod aktem pokonwokacyjnej konfederacji generalnej, został jednak wyznaczony do rady do boku prymasa Michała Radziejowskiego. W dn. 22–23 XI t.r. uczestniczył w obradach sejmiku relacyjnego pow. grodzieńskiego. Wybór elektora saskiego Fryderyka Augusta podpisał w r. 1697 z woj. sandomierskim. Na przełomie l. 1698/9 spotkał się w Grodnie z królem Augustem II, ale wydaje się, że w r. 1699 był wciąż związany z Sapiehami. W obliczu ostrego konfliktu między Sapiehami a tzw. republikantami lit., których przywódcami byli m.in. Ogińscy, próbował mediacji. Pośredniczył w ugodzie Ogińskich z Sapiehami i na wypadek zerwania jej przez Sapiehów zobowiązał się oddać Ogińskim swe dobra kor. i lit., a 28 VI 1701 sam zawarł umowę z Sapiehami (woj. wileńskim Kazimierzem Janem i podskarbim w. lit. Benedyktem Pawłem), uzyskując ich gwarancję przekazania mu dóbr Dąbrowno i Czereja na wypadek nie dotrzymania przez nich ugody z Ogińskimi. Ostatecznie jednak Ogińscy zerwali rokowania.
T. miał w pow. grodzieńskim wniesione przez żonę dobra: Indura, Świsłocz (Rakowszczyzna), Hrajno, Niniewicze, Kniażewicze, Hlebowicze, Domanowszczyzna, Zarubicze, Wójtowszczyzna i Obremszczyzna, a na przedmieściu Grodna jurydykę z dworem. Po ojcu odziedziczył część jego dóbr w Koronie. T. zmarł 18 XI 1702, został pochowany 19 VII 1703 w Warszawie w kościele p. wezw. Świętego Krzyża, gdzie w kościele dolnym zachowała się jego tablica epitafijna z czarnego marmuru z inicjałami i herbem.
Z małżeństwa z Heleną Konstancją z Ogińskich (zm. między 24 a 26 I 1707) T. nie pozostawił potomstwa. Wdowa testamentem z 24 I 1707 przekazała dobra różnym Ogińskim.
Elektorów poczet; Niesiecki, IX; Urzędnicy, XI; – Burdowicz-Nowicki J., Piotr I, August II i Rzeczpospolita 1697–1706, Kr. 2010; Chachaj M., Wykształcenie Tarłów od połowy XVII do końca XVIII wieku, w: Tarłowie. Z dziejów kulturalnych, gospodarczych i politycznych rodu, Red. H. Gmiterek, A. Szymanek, Janowiec 2009 II; Kołodziej R., „Ostatni wolności naszej klejnot”. Sejm Rzeczypospolitej za panowania Jana III Sobieskiego, P. 2014; – Metryka Litewska. Rejestry podymnego Wielkiego Księstwa Litewskiego. Województwo trockie 1690 r., Oprac. H. Lulewicz, W. 2000; Vol. leg., V 841, 879; Zawisza K., Pamiętniki, Wyd. J. Bartoszewicz, W. 1862 s. 20, 64, 71, 101–2, 114, 177–8, 185–6; – AGAD: Arch. Publ. Potockich, nr 47/III s. 322–3, Arch. Radziwiłłów, Dz. II ks. 35 s. 416–19, Arch. Zamoyskich, nr 3055 k. 57–8, 107–7v; BUW: rkp. 260; Lietuvos valstybės istorijos archyvas w Wil.: Senieji Aktai, nr 48 k. 303–4v, nr 5948 k. 568; Nacyjanal’ny histaryčny archiŭ Belarusi w Mińsku: F. 1705 nr 24 s. 441–7, F. 1711 nr 3 k. 145–9, F. 1733 nr 13 s. 234; Rossijskaja nacional’naja biblioteka w Pet.: F. IV 276; Vilniaus universiteto biblioteka w Wil.: F. 7–36/13790 k. 688–9; – Informacje Iwony Dackiej-Górzyńskiej z W.
Andrzej Rachuba